جک و سرگرمی   بچقــّـان

مقالات     بچقــّـان

تماس وا ما       بچقــّـان

اصطلاحای همدانی  بچقــّـان

محله های همدان      بچقــّـان

بری شی ئی سایته ره دوروس کردیمان     بچقـــّـان

گلّارا ابر باها ره، شُرِ شر داره میباره

عسکِتِ وختی میوینیم، گیره مانِ در میاره

تا بوده اُ جوری بوده، کاروبار دنیا زوره

اُنی که زیاد ماخوایتش،همیشه دوراَ د یاره

تا میای که دل ببندی، بذگرانی خوش یِ چندی

کاسه کوزه ها میریزه، میشه عیش نِصمِ کاره

اُنی که آرام جانِ، ورِ ما ها نیمیما نه

اُ خاطه دلم میلرزه، به تکان و بی قرار ه

نیمیشه تُنِ بیوینیم، یی ذره وِرِت بیشینیم

همه دلخوشی برامان، شده فال و استخاره

وختیکه ماخوایم بیایمان،اَکُتی دیه درایمان

اُطرف میگن نیمیشه،روزگار میگرمیذاره

دیدنت شده معما، با هزار چرا و ا ما

نه میشه بیای وِرِ ما، نه امیدو یی اشاره

گله بس کن اِی دل مَ، کوجارفته ای گل مَ

به دهن بیگیر زوانت، گلگی کرختی داره

چند روزیه که در انجمن همدانیای دنیا در فیسبوک فقط حرف گذشده و خاطرات بچگیه و بزرگترا اَ شخصیتای قدیمی یاد موکنن، منم به فکر یی دانه پرچم که روز عاشورا ازش استفاده میکردم افتادم

روزای عاشورا اَ صحب زودی برو بیا بود، ملت بفکرئی بودن که چه گـِلی بسرشان بیریزن، مچدا اَ صحب صحری آدم میانشان بود. او مچدائی که ناهار میدادن که نگو بوی دود اجاق میان حیاط مچد همه جاره ورداشده بود، بچه مچه و بعضی بزرگترا در حال تصمیم گرفدن بودن که میان کدام دَسه برن که غذاش بهتره، خلاصه  نزیکای ظُر عاشورای حسینی بعد از هماهنگی تمام جرئیات دسه یِ هر محلی را میفتاد، اول دسه  ینی کسانی که جلو وایمیسادن ریش سفیدا و شخصیای مهم محله بودن، یی چند نفریم مسئول رخدن گِل بسر مردم بودن که وا لگن پر گـِل می چخریدن و یی مشت گل میمالیدن سر و روی دوتا شانه های مردم.  گوآ به گفده یِ یی یزرگتری یی وار شمر یا نیمیدانم یزید در جلد یی شیعه ی مومنی میره و میان گِل واجبی میریزه و بوآی مردمه درمیاره

دسه که اَ مچد در می آمد دور تا دور زنا وا دختراشان وایساده بودن که بینن آقاشان وا پیرن سیا میان دسه شی موکنه!!، مردارم وختیکه خودشانه مرکز توجه میدیدن وا بمچه موکفدن کله شان و حسین حسین میکردن، ردیف بعدیش جوانا بودن که زینجیل میزدن و یی پیراهنائی داشدن که گوردَ ش وا دکمه بچقان مثد یی دانه پنجره واز میشد و وا زینچیل انقد میزدن که خون را میفتاد. هرچی سندشان بیشتر بود تعداد رج زینجیلا که به دسه یِ چوبی کُفده بودن بیشتر تر بود، ئی جوانارم ننه مِنه شان یا دخترای محله ره که میدیدن ماشلام شیرگیر تر میشدن و آدرنالین بدنشان انقد بالا میرفد که کردا خودشانه وا زینجیله در میوودَن.

یی گروه دیه بودن که بششان سقاء موگفدن که نفری یی دانه مَشک آب گُـردشان بود و بری صحرای کربلا آب میبردن. پیره زنا اشگ اَ سرو صورتشان سرازیر بود و دلشان بری امام حسین می سوخد. یی نفرم سوار اسب میشد وا لباس قرمز که مثلا شمر بودش و هموجور که را میرفد زنا فش و لعنتش میدادن ولی یی نفر دیه وا اسب و لباس سبز که را میرفد همه بشش ماشلام ماشلام میکردن، منم دلوم ماخواسد وختی بزرگتر بشم اوجو مهم باشم، یی دانه گـَواره بچه رَم بودش که یی توری سبز یا سفیدی میکشیدن روش ولی وا مورکه کوروم قرمزش میکردن که مثلا داره ازش خون میریزه، اونه که دیه زنا میدیدن صدای شیوَن و اوهوم اوهومشان تا خود کربلا میرفدش

هر مچدی بری خودش یی علامتی داشد، و طبق یی سری شرایط ساخده میشد و تمامش آهنی بود ینی یی صلیب آهنی بود که در قسمت بالاش چند تا تیغه یِ آهنی داشد ( پنج یا هفت تا ) مثد پر طاووس و هرکدامش حدود یی متر بلندی داشد و تعدادش وا مسئولین مچد تصمیم گیری میشد و میدادن میان بازار حج آقا یادوم نیس اسمش که علامت ساز بود میساخد. مسئله ئی بود که وزن علامته خیلی سنگین بود دیه چیز نبود که بشش آویزان نکرده باشن ولی نیمیدانم چرا بشش ساعت آویزان میکردن !! و تمام کسانی که میان محله اداعای جاهلی و پلوانی میکردن  و تا شب قبلش عرق موخوردن دانشان آب میکشیدن و باید هر چطور بود علامته ره وا یی قیی چی مینداخدن گُردشان و به مچد جمه میرساندن البته هر ده قدم ده قدم نوبتی جاشانه عوض میکردن. (ناگفده نمانه که در طی تاریخ اخیر کشف علامت تعداد زیادی از برادران مسلمان مشکلات مهره ی کمر پیدا کردن) فقط خدام خدا بود که  دسه یِ جولان و دسه یِ ورمزیار یا کولانه وا هم میرسیدن میدان . دیه واو یلا میشد فقط بریکه علامت اُ محله زودتر بره میان حیاط مچد جمه .  عاشورا به عاشورا می ماند و یک بزن بزنی میشد که بیا به تماشا تمام بالکنای هتل نادری دور میدان مرکز تهیه ی عکس خورنگارای سی اِن اِن  بود و  میدان سینه زنی تبدیل میشد به میدان جنگ .  مابین اونائی که به خودشان غمه زده بودن تا خونین مالین بشن و کتک خورده ها تمام میدانه خون ورمیداشد و بعد از کتک کاری دوروس حسابی و سِته سیر بلاخره همه وارد مچد جمه میشدن و اونجانه بود که دیه همه به فکر إشکم میفتادن و سینه زنی به بخور بخور تبدیل میشد. در تمام مچدا مردم صف کشیده بودن که برن پلو بخورن . در حیاط مچد یی عده ئی وا قابلامه میان صف بودن که به نیابت شفا پلو بیگیرن، آدم بود که سه وار قابلامه شه پُر میکرد

منم روزای عاشورا یی دانه پرچم داشدم که قرمز رنگ بودش و در تمام سال بعنوان بـُقچه یِ لباس میان صندوق ازش استفاده میکردیمان و روزای عاشورا میزدمش تـُک یی دانه داریکه و یی دانه پیرن سیا می پوشیدم و میدووئیدم میان صف ولی چون پرچم مه قرمز بود موگفدن پرچمت سیا نیسش دعوا را میندازه برو ته صف منم به دلخوشی پرچم گرفدن میان صف مثد بچه یِ آدم میدرفدم سره جام. چینین یی روز غرق در نوحه خوانی بودم که دیدم وجیه خانم همساده یِ کوچه بالائیمان وا دخترش اعظم که هم سندو سال خودم بود و روزا وا هم داژوال و تناف بازی و لـِنگه بازی میکردیمان وایساده تماشا، صدامه بلندتر کردم و پرچمه ره راس گرفدمش بالا که منه بیوینن، مه نزیک شدم اعظم اَ ننش پرسید : چرا ئی پرچمه قرمزه؟ وجیه خانم گفت: ئی پرچم ویلان مانده هه یِ یزیده بری اینه که همیشه میلنش ته صف، مایه یِ شـّره. منم چینین خجالت زده دسمه یواشگی اوودَم پاین و تا سر همه گرم شد اَ میان صف در رفدم و برگردشدم خانه و از او سرانه دیه در مراسم عاشورا شرکت نکردم و پرچمه ره دوواره شستیم و کردیمش بقچه و تا ئی آخرا که ننه یِ خدابیامرز زنده بود داشدیمش، اصلش ئی پرچمه انه یِ جوانی حج آقای خدابیامرزوم بود روش نوشده بود سیکلت سواران همدان

اشنفدم جدیداً همدان ماشین لامبورگینی اُودَن، حاظرم سره صد تمن شرط بوندم که نه تنها فقط صَحَب ئی ماشینا ، حتی نودو نه درصد مردم اسم ماشینه ره بلد نیست دوروس تلفظ کنن و هیچ هیگونه اطلاعاتی در موردش ندارن، فقط میدانن که از اُ ماشینای تخده کورسیه که تند میره

ما که بچه بودیمان همدان تک و توک خانوادا ماشین داشدن، ماشین رسمی در ایران فولوکس بود، اُپل جز ماشینای شیک بود . به ماشینای آمریکائی موگفدن کـَشتی، تا دلت ماخواسد جیپ جنگی بود و یی ماشین دیه ِ به اسم کامان کار. یکی از ئی کامان کارا تا قبل از انقلاب رای ابرو و کیشین و انجلاس به مالکیت مشد ممدلی مسافر کشی میکرد، هر روزم میرفدش میان روخانه چند تا ره زخمی میکرد.

البته اینا جدیداش بودن، قبل اینا مردم وا دوروشگه میرفدن میدان، دو قران ( دو ریال) میساندن و یی گله آدمه سوار میکردن تا میدان.

او زمان آب لوله کشی نبود و وا گاری آب اَ نایب احمد می اودن و به مردم وا سـِوله میفروخدن. مردم وختی خانه کشی میکردن وا گاری اسباب اساسیه و رختخواب مـَخده خوابشانه میبردن. عروسه وا دوروشگه تاخانه شووَر میرساندن، یی نفر که اَ جولان به ورمزیار شور میکرد موگفدن دادنش غربت شووَر !!. همدان کانال کشی فاضلآب نبودش و قدیما اول خِلاره خالی میکردن گوشه یِ حیاط تا خشگ بشه و مرغ و خروسا  یی دله سیری اَز عزا در می اودَن و وختی خشگ میشد وا الاغ میبردنش سره بوسان خالیش میکردن، یی ذره که پیشرفده شدیمان ماشین خلا پاک کن برامان اُودَن

سیب زمینی، پیاز، بادومجان و شوخیار و دیگه و کاسه بشقاب مشکاتی و هرچی که دلت ماخواسد وا الاغ میان کوچه محله میفروخدن

تمام مصالح ساخدمانی وا الاغ جابجا میشد از جمله آجر و خاک و کاه جهت کاه گِل و گچ و آهک، ولی سنگ سفید ( سنگ آهک) که بری بُن ( فونداسیون) ساخدمان ازش استفاده میشد وا گاری جابجا می کردن

خیلی تغییرات ده پونره سال آخر قبل انقلاب انجام گرفد. مثلا گاریاره جم کردن و بجاش بششان یی دانه  ماشین مزدا سه چرخه وانت دادن ، همه شان زرد رنگ بودن و بسگی گارچی وارنه رانندگی میکردن مردم بششان موگفدن حـّمال برقی، یواش یواش اَ شوروی یی مینی بوسای 9 نفره اودن کردن سرویس اتوبوس، کرم رنگ بودن و کوچوگ مردم میانش سرپا نیمیشد وایسن، هر خیابانی اَ دور میدان تا هر فلکه ئی سرویس داشد، دو قران میساند درصورتی که تاکسیا پنج قران میساندن، اول اولا تاکسیا سیاه رنگ بودن و چارتا گلِ گیراشان سفید بود، ولی نیمیدانم چرا بعدش کردنشان آبی رنگ . اونم یی آبی اسمانی بیرنگی که میمانسد آب دَن مرده. در صورتی که تاکسیای تهران بعد سیا سفید نارنجی رنگ شدن، او زمان یکی از آرزوآی مه ئی بود که انه یِ مارم نارنجی بشه. هر راننده تاکسی یی رفیقی مینشاند بغل دسش که حوصلش سر نره، فقط جلوی جوانا وایمیسادن و سوار میکردن که صدای آهنگه بتانن زیاد کنن، تا جلوی یی ملائی وایمیسادن صداشه مینداخدن . ماجرائی بود

اوایل سالای پنجاه یی ذره پته پول مثد امروز رخدن میان دس مردم و مردم شرو کردن اَ خارج ماشین وارد کردن. در صورتی که قبلش اَ شهرای بندری و آبادان ماشین وارد میشد. البته وختی رسم شد از آلمان ماشین بخرن فقط انگار دوتا ماشین بری ایران وجود داشد، ب اِم و 2002 و بنز 220 ، و بعداً پژو 504 رم وارد شد.  تازه اونم بخاطر قوانین بند تمانی کشور باید ماشین کهنه وارد میکردن که گمرکش زیاد  نشه، دلیل گمرکش ئی بود که ممکن بود وا صنعت ماشین سازی داخلی رقابت کنه ( منظورشان حتماً ماشین آفتابه سازی بوده ) آخه رفده بودن یی کارخانه ی اینگلیسی ورشکسته ره وارد ایران کرده بودن که پیکان بسازه و با مرسدس بنز رقابت کنه. !!!. بگذریم، گذشته ها دیه گذشته، مشکل اینه که الآن یی عده ئی بی دلیل در مملکت ما به پول رسیدن و ملیون و میلیارد فرق نیموکنه وتعداد ماشین به طور بی نظیری بالا رفده ولی به گفده ی یکی اَ رفیقا جاده ها و فرهنگ ما در طی قرن گذشده با صنعت ماشین سازی بالا نرفده که قاعده و قانون میان مملکت باشه خارجیا یواش یواش جلو رفدن ما ماخوایمان یی شبه ره صد ساله ره طی کینیمان. بری اینه که یارو از الاغ به موتور یاماها 100 رسیده و یی دفه آمده شهر و یک دانه خارجی ماشون خریده و هموجور ملت مثد بلانسبت گوسبند بعد چرا میان هم می پیچن. یی وار سوار ماشین یی نفر شده بودیمان هوا گرم بود، کولر میزد یخ میزدیمان و دو دقیقه دیه دکمشه میزد خاموش میشد میمیردم اَ گرما، فقط همو دکمه هه ره حفظ کرده بود، صد ملیون تمن پول ماشینش بود، به امام زمان الاغم بلد نبود هین کنه چه برسه به درجه حرارت تنظیم کردن. یی وار دیه یکی ماره سوار پژو کرد اَ همدان تا تهران وا دنده چار رفد، صدای ناله های موتورش تا کربلا اشنفده میشد، هی گفدم بزن پنج موتورش داغ موکنه ، مصرفش میره بالا ، موگفد نه اگه بزنم پنج ورمیداره !!!، گفدم پدر ناخوش مگه الاغه که ورداره؟

حالا خیلی کنجکاوم و دلم ماخوا بدانم  الاغ خوب ورمیداره یا لامبورگینی ؟